Liceum Ogólnokształcące im. Władysława Orkana w Bieżuniu

Patron

Patronem naszej Szkoły jest Władysław Orkan. Założyciel Liceum - Stefan Gołębiowski dostrzegł związek  między "podhalańskimi Gorcami i mazowieckimi polami (...)  pięknem górskiego krajobrazu z równin ubóstwem", jak pisał w swoim pamiętniku.

 

 

 

 

Władysław Orkan - właściwie: Franciszek Smaciarz (Szmaciarz); Franciszek Smreczyński

Powieściopisarz, dramatopisarz, poeta, publicysta (Poręba Wielka, 27.11.1875 - Kraków, 14.05.1930)

Pseudonimy i kryptonimy: A-ha!; F. Ks. S.; Fr. Xawery S.; Jano z Gronia; Nie-Hejne; Nie-Mickiewicz; O.; W. O.; Xawer; oraz inne.

 

Władysław Orkan pochodził z chłopskiej rodziny gospodarującej w Porębie Wielkiej w Gorcach. Swoje wykształcenie zawdzięcza determinacji matki, która wysłała go do Gimnazjum Św. Jacka w Krakowie. Od 1895 roku mieszkał w Porębie, ale nie zerwał kontaktów z krakowskim środowiskiem artystycznym. W latach 1899-1914 kilkakrotnie podróżował do Włoch, Szwajcarii i Niemiec. Odegrał też znaczącą rolę w środowisku literackim Zakopanego, gdzie w 1909 roku był jednym z założycieli Towarzystwa Pisarzy Polskich.

 

Pokrewieństwa ideologiczne łączyły go z ruchem ludowym Galicji, głównie jednak poświęcił się idei regionalistycznej, popularyzując i rozwijając koncepcje Stanisława Witkiewicza - jednego z propagatorów stylu narodowego w sztuce. Od 1912 roku uczestniczył w Zjazdach Podhalan, które w 1918 roku stały się kanwą dla Związku Podhalan. Chętnie występował w imieniu całej góralszczyzny, włączając do pojęcia polskiego Podhala także Spisz i Orawę. W czasie I wojny światowej był Orkan oficerem 4. Pułku Piechoty Legionów. Po wojnie przez wiele lat działał jako przewodniczący Związku Podhalan, a w 1930 roku otrzymał nagrodę literacką miasta Warszawy.

 

Twórczość literacka Orkana wiąże się z życiem wsi i górskimi pejzażami. Jako poeta zadebiutował w 1896 roku patriotycznym poematem „Nad grobem matki. Dumania" oraz wierszami satyrycznymi. Następnie opublikował m.in. kilka zbiorów nowel („Nowele", 1898; „Nad urwiskiem", 1900), dramaty („Postronni", „Skapany świat"), powieści „Komornicy" (1900) i „W roztokach" (1908), zbiór wierszy „Z tej smutnej ziemi" (1903). Po I wojnie światowej Orkan podejmował jeszcze liczne projekty literackie, ale w większości nie zdołał zrealizować ich do końca. Powstały wówczas m.in. liryki z cyklu „Pochwała życia", dramat „Widma" (1917-1927), powieść „Czantoria" (1928-1929). Za najcenniejszą część jego dorobku literackiego z tego okresu uznaje się „Listy ze wsi" (1925-1927).

 

Po śmierci pisarza, w uznaniu jego zasług dla Podhala, powstały liczne organizacje regionalne jego imienia, m.in. Uniwersytet Ludowy w Gaci Przeworskiej, muzeum w Rabce, rezerwat turystyczny w Gorcach.

 

Muzeum Biograficzne Władysława Orkana w Porębie Wielkiej